विद्याकी देवी सरस्वतीको आराधनासँगै देशभर ‘अक्षरारम्भ’:

शिक्षा पाटी 

​काठमाडौँ | माघ ९, २०८२

​आज माघ शुक्ल पञ्चमी अर्थात् वसन्त पञ्चमी। देशभर विद्याकी अधिष्ठात्री देवी सरस्वतीको पूजा-आराधना गरी मनाइँदैछ। विशेषगरी शैक्षिक क्षेत्रका लागि यो दिन वर्षकै सबैभन्दा पवित्र र महत्वपूर्ण दिन मानिन्छ। आजको दिनलाई केवल धार्मिक पर्वका रूपमा मात्र नभई ‘शिक्षाको प्रस्थानविन्दु’ का रूपमा समेत लिने गरिन्छ।

​साना नानीबाबुको पहिलो अक्षर: एउटा सांस्कृतिक परम्परा

​आजको दिन देशभरका सरस्वती मन्दिर र विद्यालयहरूमा स-साना बालबालिकालाई ‘अक्षरारम्भ’ (अक्षर चिनारी) गराउने अभिभावकहरूको ठूलो घुइँचो लागेको छ। परम्परागत मान्यता अनुसार आजको दिनमा अक्षर चिनाउँदा वा लेख्न सिकाउँदा बालबालिकाको बुद्धि प्रखर हुने र विद्यामा सफलता मिल्ने विश्वास गरिन्छ।

​मन्दिरका भित्तामा खरीढुङ्गाले अक्षर कोर्नेदेखि आधुनिक विद्यालयहरूमा ‘प्ले ग्रुप’ मा भर्ना हुने नानीबाबुहरूका लागि आजको दिन एउटा स्मरणीय उत्सव बनेको छ।

​निशुल्क भर्ना अभियान: विद्यालयहरूको रणनीतिक अवसर

​वसन्त पञ्चमीको अवसर पारेर देशभरका निजी तथा सामुदायिक विद्यालयहरूले ‘निशुल्क भर्ना’ कार्यक्रम सञ्चालन गरेका छन्। शिक्षा पाटीको स्थलगत अवलोकनका क्रममा धेरै विद्यालयहरूले आजको दिन भर्ना हुने विद्यार्थीलाई भर्ना शुल्कमा शतप्रतिशत छुट, शैक्षिक सामग्री वितरण र प्रारम्भिक कक्षामा विशेष सहुलियतका प्याकेजहरू घोषणा गरेका छन्।

​यो अभियानले दुईवटा महत्वपूर्ण पक्षलाई समेटेको देखिन्छ:

१. पहुँचमा वृद्धि: शुल्ककै कारण विद्यालय बाहिर रहेका बालबालिकालाई शिक्षाको मूलधारमा ल्याउन यसले सहयोग पुर्‍याएको छ।

२. मनोवैज्ञानिक प्रभाव: नयाँ शैक्षिक सत्र अगावै बालबालिकालाई विद्यालयको वातावरणसँग अभ्यस्त गराउन यो ‘अक्षरारम्भ’ को दिन प्रभावकारी देखिएको छ।

​विश्लेषणात्मक पक्ष: शिक्षा र संस्कृतिको संगम

​शिक्षाविद्हरूका अनुसार वसन्त पञ्चमी नेपाली समाजमा ‘जीवनपर्यन्त शिक्षा’ को एउटा दार्शनिक आधार पनि हो। हिउँदको चिसो सकिएर वसन्तको आगमनसँगै नयाँ पालुवा पलाए झैँ, बालबालिकाको मस्तिष्कमा ज्ञानको नयाँ पालुवा पलाउने अवसरका रूपमा यसलाई लिइन्छ।

​तथापि, विद्यालयहरूले केवल भर्ना संख्या बढाउन मात्र नभई, भर्ना भएका ती साना नानीबाबुहरूको सिकाइ गुणस्तर र विद्यालयमा टिकाउ दर (Retention) लाई कसरी सुनिश्चित गर्ने भन्ने चुनौती पनि उत्तिकै छ।

​अन्त्यमा

​आज देशभरका शैक्षिक संस्थाहरूमा शंखध्वनि, सरस्वती वन्दना र बालबालिकाको कलिलो आवाज गुञ्जिरहेको छ। सरकारले पनि ‘भर्ना अभियान’ लाई एउटा पर्वकै रूपमा मनाउन प्रोत्साहित गरिरहँदा, आजको यो अक्षरारम्भले नेपालको साक्षरता दर वृद्धि र गुणस्तरीय शिक्षाको जग बसाल्न थप मद्दत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।